Polska wstępuje do Unii Europejskiej. Akcesja Polski spowodowała konieczność harmonizacji polskich przepisów prawnych - m.in. podatkowych - z aktami prawnymi UE.
Niezbędne staje się zatem - dla każdego podatnika - poznanie unijnych aktów prawnych, z którymi polskie prawodawstwo podatkowe musi być zgodne.
Podatek od wartości dodanej - VAT
Podatek od wartości dodanej istnieje w każdym państwie członkowskim. Mimo że w każdym państwie ma swoje odmienne stawki i różnice, opiera się na zgodności z dyrektywami unijnymi.
I. Dyrektywa Rady UE z 11 kwietnia 1967 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstwa Państw Członkowskich dotyczących podatków obrotowych (67/227/EWG).
Dyrektywa ta stanowi podstawę funkcjonowania wspólnego systemu podatku VAT w UE. Zobowiązuje ona wszystkie państwa członkowskie do wprowadzenia podatku od wartości dodanej do narodowych legislacji oraz definicję wspólnego systemu podatku od wartości dodanej. Zgodnie z dyrektywą, podatek od wartości dodanej jest powszechnym podatkiem obciążającym konsumpcję, mającym zastosowanie do towarów i usług, proporcjonalnie do ich ceny, niezależnie od liczby transakcji, które mają miejsce w procesie produkcji i dystrybucji.
Artykuł ten ustanawia podstawowe cechy VAT, tj. powszechność, faktyczne opodatkowanie konsumpcji i stosowanie VAT na wszystkich etapach obrotu gospodarczego.
VI. Dyrektywa Rady UE z 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstwa Państw Członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych - wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku (77/388/EWG). - zobacz w PDF
Dyrektywa ta jest najważniejszym aktem regulującym zagadnienia związane z zasadami działania i funkcjonowania systemu podatku od wartości dodanej obowiązującego wszystkie państwa członkowskie UE. Przepisy dyrektywy regulują: zakres opodatkowania i zasięg terytorialny wspólnego systemu VAT, definicję podatnika i czynności opodatkowanych, miejsce i moment powstania obowiązku podatkowego, podstawę opodatkowania, stawki i zwolnienia od podatku, zakres prawa do odliczenia podatku naliczonego, definicję osoby zobowiązanej do zapłaty podatku i zakres jej obowiązków, specjalne schematy opodatkowania, procedury upraszczające pobór podatku, a także zasady opodatkowania dostawy towarów pomiędzy państwami członkowskimi.
VIII. Dyrektywa Rady UE z 6 grudnia 1979 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstwa Państw Członkowskich odnoszących się do podatków obrotowych - warunki zwrotu podatku od wartości dodanej podatnikom niemającym siedziby na terytorium kraju (79/1072/EWG).
Dyrektywa ta wprowadziła zasady zapewniające podatnikom posiadającym siedzibę na terytorium jednego z państw członkowskich możliwość ubiegania się o zwrot podatku, którym został obciążony z tytułu dostaw towarów lub usług w innym państwie członkowskim, lub podatku zapłaconego z tytułu importu do drugiego państwa członkowskiego. Miało to na celu uniknięcie podwójnego opodatkowania. Dyrektywa zawiera definicję podatnika nieposiadającego siedziby na terytorium kraju. Jest to istotne zagadnienie, bowiem państwa członkowskie mogą dokonać zwrotu podatku jedynie na rzecz takich podatników.
Za podatnika nieposiadającego siedziby uważa się podmiot, który na terytorium kraju zwrotu podatku nie prowadzi przedsiębiorstwa ani też nie posiada stałego miejsca prowadzenia działalności. Podatnik taki nie może - co do zasady - na terytorium kraju zwrotu VAT wykonywać w okresie objętym wnioskiem czynności podlegających opodatkowaniu. Przewidziane są od tej zasady dwa wyjątki. Pierwszą grupą czynności opodatkowanych, których wykonanie na terytorium kraju nie wyklucza stosowania Ósmej Dyrektywy, jest świadczenie usług transportowych i usług związanych z nimi, które korzystają ze zwolnienia na podstawie artykułów 14 ust. 1 lit. i, 15 lub 16 ust. 1 lit. b, c, d Szóstej Dyrektywy.
Przepisy te dotyczą usług związanych z importem towarów, eksportem towarów lub ze stosowaniem szczególnych procedur celnych lub podatkowych, takich jak: procedura składu lub tranzytu w międzynarodowym obrocie towarowym.
Istotą tego wyłączenia jest umożliwienie zwrotów przewoźnikom i podmiotom świadczącym usługi związane z transportem, którzy wykonując usługi na terytorium wielu państw, korzystając ze zwolnienia z podatku z prawem do odliczenia podatku naliczonego, nie mają obowiązku rejestracji dla potrzeb VAT na terytorium państw, gdzie świadczone są usługi, ponoszą tam jednak koszty podatku naliczonego.
W przypadku, gdyby zwrot tego podatku na podstawie Ósmej Dyrektywy był wykluczony, odzyskanie podatku naliczonego wiązałoby się z koniecznością rejestracji przewoźnika i składania zeznań podatkowych we wszystkich państwach, w których świadczone są usługi. Drugą grupą transakcji, których dokonywanie nie pozbawia podatnika prawa do złożenia wniosku o zwrot podatku w danym państwie członkowskim, jest świadczenie usług, w stosunku do których podmiotem zobowiązanym do zapłaty podatku jest usługobiorca.
W tym przypadku usługodawca, pomimo wykonywania czynności opodatkowanych na terytorium danego państwa, nie podlega z tytułu wykonywanych świadczeń żadnym obowiązkom, głównie rejestracji i składania okresowych zeznań.
Wykluczenie podatników świadczących tego typu usługi z zakresu zwrotów przewidzianych Ósmą Dyrektywą spowodowałoby - w przypadku poniesienia podatku naliczonego w kraju wykonania świadczenia - konieczność rejestracji dla potrzeb VAT w tym kraju tylko w celu wystąpienia o zwrot podatku naliczonego w okresowym zeznaniu podatkowym.
XIII. Dyrektywa Rady UE z 17 listopada 1986 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstwa państw członkowskich odnoszących się do podatków obrotowych - warunki zwrotu podatku od wartości dodanej podatnikom niemającym siedziby na terytorium Wspólnoty (86/560/EWG).
Podobnie jak Dyrektywa Ósma, również Trzynasta Dyrektywa reguluje zasady zwrotu VAT podmiotom spełniającym definicję podatnika, które na terytorium państwa członkowskiego, dokonując opodatkowanych zakupów towarów lub usług, nie posiadają siedziby i nie wykonują czynności opodatkowanych, z tytułu których byłyby zobowiązane do zapłaty VAT.
Jednakże Dyrektywa Ósma dotyczy podatników posiadających siedzibę na terytorium UE, natomiast Dyrektywa Trzynasta odnosi się do podatników spoza UE. Przepisy obu dyrektyw są zbliżone, przy czym Dyrektywa Trzynasta przewiduje możliwość przyznania zwrotu podatku podatnikom z danego kraju na zasadzie wzajemności oraz możliwość uzależnienia zwrotu od ustanowienia przez podatnika przedstawiciela podatkowego.
Państwa członkowskie mają prawo wprowadzić zasadę wzajemności, tzn. uzależnić dokonanie zwrotu VAT podatnikom posiadającym siedzibę na terytorium kraju trzeciego od istnienia w tym kraju takich samych praw dla podmiotów posiadających siedzibę w państwie członkowskim dokonującym zwrotu podatku. Zgodnie z dyrektywą, państwa członkowskie mają swobodę w określeniu warunków, na jakich mają być dokonywane zwroty podatku.
Dyrektywa Rady UE z 19 grudnia 1977 r. w sprawie pomocy wzajemnej właściwych organów państw członkowskich w dziedzinie podatków bezpośrednich (77/799/EWG) oraz Dyrektywa Rady z 6 grudnia 1979 r. zmieniająca Dyrektywę 77/799/EWG i rozszerzająca współpracę na podatki pośrednie (79/1070/EWG).
Dyrektywa ta zobowiązała wszystkie państwa członkowskie do udzielania sobie wszelkich informacji, które umożliwią im dokonanie prawidłowego naliczania podatków od dochodu i kapitału. Ma to na celu zapobieżenie unikania lub uchylania się od opodatkowania. Dyrektywa wprowadziła m.in. możliwość, aby - w razie potrzeby - urzędnicy administracji podatkowej jednego państwa członkowskiego mogli przebywać na terytorium innego państwa członkowskiego.
Dyrektywa Rady 2003/93/WE z 7 października 2003 r. zmieniająca Dyrektywę Rady 77/799/EWG dotyczącą wzajemnej pomocy właściwych władz państw członkowskich w dziedzinie podatków bezpośrednich i pośrednich.
Dyrektywa ta rozszerzyła Dyrektywę 77/799/EWG i 79/1070/EWG na współpracę państw członkowskich dotyczącą wymiany informacji w zakresie opodatkowania składek ubezpieczeniowych.
Podatek z banderolą - akcyza
Zasady opodatkowania podatkiem akcyzowym opierają się również na zgodności z przepisami unijnych dyrektyw. Konsekwencją tego będzie to, że po przystąpieniu Polski do Unii niektóre wyroby akcyzowe będą musiały zdrożeć, np. papierosy.
Z uwagi na dużą liczbę palaczy w Polsce podatek ten zapewne będzie jednym z bardziej generujących wpływy do budżetu, szczególnie że jest to jeden z podatków pośrednich, który wliczany jest w cenę wyrobu i jego podwyższenie nie jest odbierane impulsywnie przez społeczeństwo.
Dyrektywa Rady UE 92/12/EWG z 25 lutego 1992 r. w sprawie ogólnych warunków dotyczących wyrobów objętych podatkiem akcyzowym, ich przechowywania, przepływu oraz kontrolowania oraz dyrektywy ją zmieniające.
Dyrektywa dotyczy następujących wyrobów: olejów mineralnych, alkoholu i napojów alkoholowych, wyrobów tytoniowych. Określa ona pojęcia niezbędne do prawidłowego funkcjonowania systemu dotyczącego wyrobów akcyzowych, takie jak: uprawniony właściciel składu, skład podatkowy, procedura zawieszenia, zarejestrowany podmiot gospodarczy oraz podmiot gospodarczy niezarejestrowany.
Dyrektywa Rady UE 92/79/EWG - i 92/80/EWG z 19 października 1992 r. - w sprawie zbliżenia podatków od papierosów oraz dyrektywa z 29 lipca 1999 r. w sprawie ujednolicenia podatków od papierosów, zmieniająca Dyrektywę 92/79/EWG i 92/80/EWG.
Dyrektywa ta - w związku ze stworzeniem z dniem 1 stycznia 1993 r. rynku wewnętrznego UE bez granic - określa ogólne stawki minimalne akcyzy od papierosów w państwach członkowskich. Dyrektywa zobowiązała państwa członkowskie do zastosowania względem papierosów minimalnych stawek podatku.
Do 1 stycznia 1993 r. państwa członkowskie zobowiązane zostały do zastosowania ogólnej minimalnej stawki akcyzy w wysokości 57 proc. detalicznej ceny sprzedaży od papierosów należących do tej kategorii cenowej, w której występuje największy popyt, zgodnie z danymi ustalanymi na 1 stycznia każdego roku.
Dyrektywa Rady UE 94/74/WE z 22 grudnia 1994 r. - zmieniająca Dyrektywę nr 92/12/EWG w sprawie ogólnych warunków dotyczących wyrobów objętych podatkiem akcyzowym, ich przechowywania, przepływu oraz kontrolowania, zmieniająca Dyrektywę 92/81/EWG w sprawie harmonizacji struktury podatków akcyzowych od olejów mineralnych oraz zmieniająca Dyrektywę 92/82/EWG w sprawie zbliżenia stawek podatków akcyzowych od olejów mineralnych oraz Dyrektywa Rady UE 92/84 - i 92/83 z 19 października 1992 r.- dotycząca ustalania i harmonizacji stawek na alkohol i napoje alkoholowe.
Dyrektywy te zobowiązały państwa członkowskie do zastosowania minimalnych stawek podatku akcyzowego na: alkohol i napoje alkoholowe, wyroby pośrednie, wino i piwo oraz oleje mineralne.
Rozporządzenie Komisji EWG 2719/92 z 11 września 1992 r. w sprawie towarzyszącego dokumentu urzędowego dotyczącego przepływu w ramach systemu zawieszenia podatku wyrobów objętych podatkiem oraz rozporządzenie Komisji UE z 27 lipca 1993 r. zmieniające rozporządzenie 2719/92/EWG w sprawie towarzyszącego dokumentu urzędowego dotyczącego przepływu, w ramach systemu zawieszenia podatku, podatków objętych podatkiem akcyzowym (2225/93/EWG).
Rozporządzenie to określa wzór dokumentu urzędowego dotyczącego przepływu towarów objętych podatkiem akcyzowym, a także sposób jego wypełnienia i procedurę wykorzystania.
Podatek od firm - CIT
W przypadku polskiej ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych równocześnie z dniem przystąpienia Polski do Unii znajdą zastosowanie przepisy oparte na założeniach dyrektyw, mówiące o zwolnieniu z podatku dywidend i dochodów z udziału w zyskach osób prawnych niektórych powiązanych spółek unijnych.
Dyrektywa Rady UE nr 2003/49/WE z 3 czerwca 2003 r. w sprawie wspólnego systemu opodatkowania stosowanego do odsetek oraz należności licencyjnych wypłacanych między powiązanymi spółkami różnych państw członkowskich (Dz.Urz. WE L 157 z 26 czerwca 2003 r.).
Dyrektywa ta ma na celu wyeliminowanie podwójnego opodatkowania przychodu z tytułu odsetek i należności licencyjnych wypłacanych między spółkami powiązanymi przez ustalenie jednolitych zasad opodatkowania tego dochodu w jednym z państw członkowskich UE.
Dyrektywa wprowadza podstawową zasadę, że odsetki lub należności licencyjne powstające w jednym państwie członkowskim, wypłacane na rzecz spółki mającej siedzibę, w drugim państwie członkowskim są zwolnione od opodatkowania w państwie, z którego są wypłacane (w państwie źródła) i podlegają opodatkowaniu wyłącznie w państwie rezydencji (miejsca siedziby) faktycznego odbiorcy tego przychodu.
Przychód będzie podlegał takim zasadom opodatkowania wyłącznie w przypadku, gdy odsetki i należności licencyjne wypłacane są między spółkami powiązanymi, przy czym - zgodnie z dyrektywą - spółka jest spółką powiązaną drugiej spółki, jeżeli posiada bezpośrednio przynajmniej 25 proc. udziałów w kapitale drugiej spółki lub gdy druga spółka posiada bezpośrednio przynajmniej 25 proc. udziałów w kapitale pierwszej spółki, lub gdy trzecia spółka posiada bezpośrednio 25 proc. udziałów zarówno w kapitale pierwszej, jak i drugiej spółki. Kryterium powiązania musi występować w sposób nieprzerwany przez okres nie krótszy niż 2 lata.
Owe zasady opodatkowania dotyczą jedynie spółek będących rezydentami państw członkowskich UE. Dyrektywa dotyczy zarówno spółek, jak i ich zorganizowanych zakładów, które mają siedziby w jednym z państw członkowskich UE. Oznacza to, że opisane wyżej zasady opodatkowania należy stosować do wszelkich transakcji polegających na wypłacie odsetek lub należności licencyjnych na rzecz spółek lub ich zagranicznych oddziałów przez powiązane z nimi spółki lub ich zagraniczne zakłady położone na terytorium państw członkowskich UE.
Dyrektywa Rady UE nr 90/434/EWG z 23 lipca 1990 r. w sprawie wspólnego systemu opodatkowania dotyczącego fuzji, podziałów, wnoszenia aktywów i wymiany udziałów (akcji), które dotyczą państw członkowskich (Dz.Urz. WE L 225 z 20 sierpnia 1990 r.).
Zgodnie z tą dyrektywą, wymiana udziałów (akcji) oznacza operację, przez którą spółka A nabywa udziały kapitałowe w spółce B, uzyskując w ten sposób większość praw głosu w spółce B w zamian za przyznanie akcjonariuszom spółki B udziałów kapitałowych spółki A, jak też w danym przypadku dopłatę gotówkową nieprzekraczającą 10 proc. wartości nominalnej lub w razie braku takiej wartości - księgowej wartości nominalnej przyznanych udziałów.
Wymiana udziałów (akcji), tzn. przydział udziałów (akcji) w kapitale spółki A dla udziałowców (akcjonariuszy) spółki B w zamian za udziały w kapitale spółki B, nie może powodować opodatkowania dochodu z takiej operacji.
Państwa członkowskie mogą jedynie opodatkować wszelkie dopłaty gotówkowe dokonywane przez akcjonariuszy, przeprowadzane z powodu m.in. wymiany udziałów (akcji). Zwolnienie wynikające z brzmienia dyrektywy dotyczy tylko dochodu powstającego bezpośrednio na skutek takiej operacji. Opodatkowaniu podlega jednak dochód osiągnięty w wyniku dalszej sprzedaży uzyskanych udziałów (akcji).
